Askeri ehliyetnameyi haiz askeri şoförlerden muayene ve imtihan komisyonlarınca yapılacak imtihanı müteakip kazananların askeri şoför ehliyetnameleri yukarıdaki (A) ve (B) fıkralarında yazılı şartlar aranmaksızın vize edilir. Vize edilen bu ehliyetnameler trafik ehliyetnamesi vasfını haiz olup şahsın askerliği müddetince münhasıran askeri taşıtlar için muteber sayılır.

Bu vizeler harca tabi değildir.

18 yaşını doldurmamış olanların ehliyetnameleri verilirken parmak izleri de alınır.

B) Profesyonel ehliyetnamesi: Motorsuz taşıt veya motosiklet ve otomobil, kamyonet gibi hafif motorlu taşıtları meslek ve sanat olarak bir ücret karşılığı sevk ve idare eden kimselere verilen ehliyet belgesidir. Bu cins ehliyetnameye sahip olan kimseler, aynı cins amatör ehliyetname sahiplerinin kullanılabilecekleri taşıtları da kullanabilirler.

C) Ağır vasıta ehliyetnamesi: Kamyon ve otobüs gibi ağır motorlu taşıtları kullanan kimselere verilen ehliyet belgesidir. Bu cins bir ehliyetnameye sahip olan kimseler otomobil ve kamyonet gibi hafif motorlu taşıtları da kullanabilirler.

D) Traktör ehliyetnamesi: 2 nci maddenin (E) bendinde yazılı lastik tekerlekli traktörleri kullanacaklara verilecek ehliyet belgesidir.

E) Milletlerarası ehliyetname: Milletlerarası çok taraflı veya karşılıklı anlaşmalardaki usullere göre verilecek ehliyet belgesidir.

F) Şoför adayı belgesi: Motosiklet hariç, motorlu bir taşıtı karayollarında da sevk ve idare etmek isteyen kimseye, trafik şube veya bürosunca tasvip edilecek ehliyetnameleri bir şoförün sorumluluğu altında gösterilecek yol ve saatlerde ve belirli bir süre içinde muteber olmak üzere verilecek belgedir.

Madde 24- (232 sayılı Kanunla değiştirilen şekli) Bu kanunun 23 üncü maddesinde gösterilen şoför ve sürücü ehliyetnameleri ve şoför adayı belgeleri alınmadıkça kayıt ve tescile tabi taşıtları veya lastik tekerlekli traktörleri karayollarında kullanmak veya ehliyetnamesi veya şoför adayı belgesi olmayan şahıslara kullandırmak yasaktır.

17 nci maddenin (E) ve (G) bentlerinde yazılı taşıtlarla müteharrik makineleri ve tramvayları kullananların ehliyetnameleri hizmetin taalluk ettiği idarelerce verilir. Ancak karayollarında eğitim, tatbikat, manevra, merasim ve konvoy halindeki seyir dışında askeri hizmetlerin gerektirdiği münferit vazifeleri görecek şoför ve sürücüler trafik şube veya bürolarından ehliyetname almadıkça karayollarında taşıt kullanamazlar.

Madde 25- (232 sayılı Kanunla değiştirilen şekli) Verildikleri tarihten itibaren amatör ve traktör ehliyetnameleri 5 yıl, profesyonel ve ağır vasıta ehliyetnameleri 3 yıl müddetle yurdun her yerinde muteberdir.

Müddet sonunda ehliyetname sahibinin teknik ve sağlık durumunda bir değişiklik olmadığı takdirde, aynı müddetle muteber olmak üzere, ehliyetname sadece vize edilir. Aksi halde vilayet trafik komisyonu kararı ile ehliyetname sahibi, yeniden muayeneye tabi tutulur.

Müddeti dolmuş ehliyetnamelerle taşıt veya lastik tekerlekli traktör kullanmak veya kullandırmak yasaktır.

Yabancı bir memleketten şoför ehliyetnamesi almış Türk tabiiyetindeki şahısların memlekete dönüşlerinde bu ehliyetnameleri ait olduğu sınıf ehliyetnamesi veya şoför adayı belgesi almak için:

A) Bisiklet kullananların 11, amatör, traktör ehliyetnamesi alacakların 18, profesyonel ehliyetname alacakların 19 yaşını doldurmuş, ağır vasıta ehliyetnamesi alacakların 23 yaşını doldurmuş ve en az iki yıllık profesyonel veya en az iki yıllık amatör ve bir yıllık profesyonel ehliyetname sahibi olmaları,

B) Sürücü ve traktör ehliyetnamesi alacakların okur yazar, şoför ehliyetnamesi alacakların ilkokul mezunu olmaları,

C) Evvelce verilmiş bir ehliyetnamenin daimi olarak geri alınmamış olması, eğer geçici olarak geri alınmış ise müddetinin dolmuş bulunması,

D) Yapılacak nazari ve amel imtihanların başarılması,

E) Uyuşturucu maddeleri kullanmadığının veya alkollü içkileri kullanmayı itiyat derecesine vardırmamış olduğunun tespit edilmesi,

F) Sağlık ve teknik muayenesinde şoför veya sürücülüğe mani bir hali bulunmadığının anlaşılması.

G) Ehliyetname alacakların Türk Ceza Kanununun 448-450 nci maddelerinde yazılı suçlardan mahkum edilmemiş olmaları ve 403, 404, 414-418, 429-436, 491-493, 495-503, 508-510 uncu maddelerinde yazılı suçlardan bir veya birkaçı ile mükerrer olarak mahkum edilmemiş olmaları,

Şarttır.

Madde 27- Şoför ve sürücüler nakil vasıtalarının sürülmesi sırasında ehliyetnamelerini yanlarında bulundurmaya ve bu kanunla salahiyetli kılınmış kimselerin her isteğinde göstermeye mecburdurlar.

Madde 28- Şoför ve sürücüler, sağlık veya teknik durumlarında bir değişiklik vukua gelmiş olduğu şüphesi üzerine, trafik zabıtasının teklifi ve Vilayet Trafik Komisyonunun kararı ile, 25 inci maddede yazılı müddetlerden önce de sıhhi veya teknik muayeneye ve icabederse ilk ehliyetnamenin verildiği tarihten itibaren iki yıl içinde tekrar imtihana tabi tutulabilirler.

YEDİNCİ BÖLÜM

Trafik esasları

I

Genel kaideler

Madde 29- Trafik sağdan cereyan eder.

Aksine bir karar ve işaret bulunmadıkça, şoför ve sürücüler nakil vasıta veya müteharrik makinelerini gitmekte oldukları istikamete göre yolun sağ yarısını takiben sevk etmeye mecburdurlar.

Hayvan sürücüleri sürülerini veya hayvanlarını yolun sol yarısını serbest bırakacak şekilde sağdan sevk etmekle mükelleftirler.

Madde 30- Karayolundan faydalanan herkes trafik işaret, levha ve cihazlarıyla bildirilen veya gösterilen hususlara ve trafiği tanzim ve murakabe ile vazifeli zabıta memurlarının tembih ve ihtarlarına uymaya mecburdurlar.

Madde 31- Uyuşturucu ve keyif verici maddelerle alkollü içki kullanmış olanlar nakil vasıtası veya müteharrik makine kullanamazlar.

Bu gibiler zabıtaca nakil vasıtası kullanmaktan men olunurlar.

Madde 32- Profesyonel veya hususi (ağır vasıta) ehliyetnamesi sahiplerinin nizamnamede tespit olunacak çalışma süresi dışında nakil vasıtası veya müteharrik makine kullanmaları veya kullanmaya teşvik veya icbar edilmeleri yasaktır.

II

Nakil vasıtalarına ait kaideler

Madde 33- Şoför ve sürücüler, trafik işaret levhalarında gösterilen sürat hadlerine riayet etmeye mecbur oldukları gibi lüzumu halinde süratlerini yolun ve trafik durumunun icap ve şartlarına da uydurmakla mükelleftirler.

Her nakli vasıta veya müteharrik makinenin, önünde, gidişine açık olan en kısa mesafede durdurabileceği bir süratle sürülmesi mecburidir.

Madde 34- Şoför ve sürücülerin, diğer bir nakil vasıtasını veya müteharrik makineyi, kendi süratleriyle yol ve trafik durumunu göz önünde tutarak makul bir mesafeden daha yakın olarak takip etmeleri yahut vasıta veya makinelerini trafiği tehlikeye düşürecek şekilde kullanmaları yasaktır.

Kol veya grup halinde seyreden nakil vasıtaları, müteharrik makineler, insan toplulukları veya hayvan sürüleri arasında, gelip geçecek diğer vasıta ve makinelerin emniyetle girebilecekleri açıklıklar bırakılması mecburidir.

Madde 35- Aksine bir işaret veya karar bulunmadıkça nakil vasıtalarıyla müteharrik makinelerdeki ses cihazlarının bu kanunda gösterilen haller dışında icapsız olarak veya umumun huzur ve istirahatını bozacak şekilde kullanılması yasaktır.

Madde 36- Kavşaklarda ve dönemeçlerde, sapış işareti verildikten sonra:

A) Sağa sapma için ilerleme ve sapma, mümkün olduğu kadar yoğun sağ kenarına yakından var dar kavisle;

B) Sola sapma için ilerleme, sapış noktasına kadar yolun gidişe ayrılmış olan son kenarına en yakın kısmında ve kavşağa girdikten sonra girilen yolun orta çizgisi solda bırakılmak suretiyle geniş kavisle; yapılır.

Sola sapacak olan bir nakil vasıtasının veya müteharrik makinenin şoför veya sürücüsü, aksi istikametten gelecek kavşağa girmiş veya emniyetle durdurulması mümkün olmayacak kadar yaklaşmış bulunan diğer nakil vasıtalarının veya müteharrik makinelerin geçmesini beklemeye mecburdur.

Madde 37- Aynı cihete gitmekte olan bir nakil vasıtasını veya müteharrik makineye geçmek için, geçecek vasıta veya makinenin şoför veya sürücüsü:

A) Emniyetli bir geçiş için yolun serbest ve görüş sahasının elverişli olmasını gözetmeye;

B) Emniyetli bir mesafeden sola yanaşarak yetişip geçtiği vasıta veya makineden emniyetli bir mesafe uzaklaşmadan yolun sağına geçmemeye;

C) Yolun ortasından giden tramvaylarla sola sapmak üzere olan veya vazife icabı yolun solunda durmuş bulunan geçiş üstünlüğünü haiz vasıta veya makineler dışında hiç bir nakil vasıtasının veya müteharrik makinenin sağından geçmemeye;

D) Geçeceği vasıta veya makinenin şoför veya sürücüsünü ses veya ışık cihazlarıyla haberdar etmeye;

Mecburdur.

Madde 38- Aşağıdaki hallerde öndeki bir nakil vasıtasını veya müteharrik makineyi geçmek yasaktır:

A) Geçme yasağı olduğunu gösterir bir işaret levhası varsa;

B) Öndeki bir nakil vasıtası veya müteharrik makine başka bir vasıta veya makineyi geçmekte ise;

C) Kavşaklarda, dönemeçlerde, hemzemin geçitlerde, tepe üstlerine yaklaşırken, köprü, tünel, menfez veya yaya geçidi gibi yerlerde;

D) Emniyet adası (refüjü) olmayan duraklarda durmakta olan bir tramvayın sağından.

Madde 39- Şoför veya sürücüler:

A) Duyulur veya görülür bir geçiş işareti alınca yolun sağına yanaşmaya, sol yanını geçişe serbest bırakmaya ve tamamiyle geçilinceye kadar süratini arttırmamaya;

B) Geçiş üstünlüğünü haiz bir nakil vasıtasının veya müteharrik makinenin duyulur veya görülür bir geliş işaretini alınca yolun sağına yanaşıp durmaya ve bu vasıta veya makineler tamamen geçinceye kadar beklemeye;

C) Park ettikleri veya durdukları yerden yola çıkmadan evvel çıkış işareti vermeye ve yola çıkmaları için makul emniyet şartları bulunmadığı müddetçe hareket etmemeye;

mecburdurlar.

38 inci maddede yazılı haller bulunmadıkça geçecek vasıta veya makinelere yol vermemek veya geçilmekte olduğu sırada başka bir vasıta veya makineyi geçmeye veya sola sapmaya kalkışmak yasaktır.

Madde 40- Aksini gösteren bir işaret işareti, levhası veya cihazı bulunmayan kavşaklara yaklaşan şoför veya sürücüler:

A) Kendisinden evvel kavşağa girmiş olan veya durdurulması mümkün olmayacak kadar yaklaşmış bulunan vasıta ve makinelere;

B) Her ikisi de aynı durumda olarak kavşağa girmişlerse soldaki sağdakine;

C) Müteharrik makinelerle motorsuz nakil vasıtaları ve hayvan sürücüleri motorlu nakil vasıtalarına;

D) Bütün vasıta ve makineler geçiş üstünlüğünü haiz vasıta ve makinelere;

İlk geçiş hakkını vermeye mecburdurlar.

Madde 41- ( 232 sayılı kanunla değiştirilen şekli) Şoför ve sürücüler, aksine işaret bulunmadıkça taşıtlarını, müteharrik makinelerini veya lastik tekerlekli traktörlerini, gidiş istikametlerine göre yolun en sağ kenarında durdurmaya ve yolcularının iniş ve binişlerini sağ taraftan yaptırmaya mecburdurlar.

Taşıtların, müteharrik makinelerin veya lastik tekerlekli traktörlerin aşağıda gösterilen yerlerde ve gerekli tedbirleri almaksızın şehirlerarası karayolları üzerinde durdurulmaları veya bırakılmaları (park edilmeleri) yasaktır:

A) Yayalara mahsus yerlerde;

B) Hususi veya umumi bir geçit önünde;

C) Trafiğe mani teşkil edecek şekilde garaj, servis istasyonu veya otoparklar gibi yerler önünde;

D) Demiryolu ve tramvay rayları üzerinde;

E) Gidiş istikametlerine göre yolun sol tarafında;

F) Aksi istikametten gelen taşıtların, müteharrik makinelerin veya lastik tekerlekli traktörlerin, yan yana duruşları halinde diğer birinin geçmesi mümkün olmayan yerlerde;

G) Kavşak ve dönemeçler yakınında veya içinde;

H) Yakın ilerisi görülmeyen yerlerde;

I) Alt, üst ve hemzemin geçitler üzerinde, tüneller içinde veya bu gibi yerlerin önlerinde;

J) Yolda tehlike olduğunu gösteren işaretlere 25 metrelik mesafe içinde,

K) Geçiş üstünlüğünü haiz taşıtların, müteharrik makinelerin veya lastik tekerlekli traktörlerin park yaptıkları yerlere 25 metrelik mesafe içinde;

L) Diğer taşıtların, müteharrik makinelerin veya lastik tekerlekli traktörlerin, amme hizmeti gören taşıtların durak yerlerinde;

M) Trafik işaret, levha ve cihazlarının durmaya veya park yapmayı menettiği yerlerde;

N) Durmuş veya park yapmış olan bir taşıtın, müteharrik makinenin veya lastik tekerlekli traktörün sol yayında.

Zabıta, bu yasaklara aykırı olarak durmuş veya park yapmış olan taşıtları müteharrik makineleri veya lastik tekerlekli traktörleri o yerden kaldırmaya yetkilidir.

Madde 42- Günün kararmasından itibaren veya görüş imkanlarını azaltan hava şartları altında seyreden nakil vasıtası veya müteharrik makinelerdeki ön lamba ve farlarla arka lambaların ve plaka lambasının devamlı olarak yakılmaları mecburidir.

Meskun mahallerde veya karşılaşma halinde geçiş, uzağı gösteren huzmelerin öne eğitilmesiyle veya kısa hüzmeli farların yakılmasıyla yapılır. Farları yakıp söndürmek suretiyle veya yalnız park lambalarıyla geçiş yasaktır.

Madde 43- Nakil vasıtalarına istiap haddinden fazla yük veya yolcu almak, gabari dışında eşya yüklemek ve açık yük üzerine veya nakil vasıtası dışına yolcu bindirmek veya nizamnamede tespit olunarak şekil ve şartlar dışında tehlikeli maddeler yüklemek yasaktır.

Trafik ruhsatnamesinde gösterilen istiap haddinden fazla olduğu veznen sabit olan veya gabari dışında olduğu veya tespit edilen şartlara aykırı bulunduğu görülen yüklerle fazla olan yolcular en yakın meskun mahalde indirilir.

Madde 44- Bisiklet kullananların diğer nakil vasıtalarının seyrini aksatacak, tehlikeye düşürecek şekilde veya başka nakil vasıtalarına asılarak veya yanyana ikiden fazla olarak gitmeleri veya bisikletin yapılışındaki hususiyete göre taşıması icabeden miktardan fazla kimseleri bindirmeleri yasaktır.

III

Yayalar, hayvanlar ve yarışlar hakkındaki kaideler

Madde 45- Yayalar mevcut yaya kaldırımları, banketler, emniyet adaları (refüjler) ve geçitler dışında yol üzerinde yürüyemezler.

Bu yerler dışında yolu aniden ve ihtiyatla geçmeye, ilk geçiş hakkını nakil vasıtalariyle müteharrik makinelere vermeye mecburdurlar.

Yayaların, trafiği güçleştirecek şekilde yol üzerinde durmaları, grup halinde yürümeleri veya başkalarının geçişini zorlaştıracak surette eşya taşımaları yasaktır.

Madde 46- Hayvanları ve hayvan sürülerini, bunları sevk ve idareden aciz kimselere tevdi etmek veya başı boş bırakmak, hayvanları meskun yerlerdeki karayollarında süratli sürmek yasaktır.

Madde 47- Vilayet Trafik Komisyonundan izin alınmadıkça karayolları üzerinde her çeşit yarış ve koşu yapılması veya yaptırılması yasaktır.